Malik, Nafi'den, Abdullah ibn Ömer'den bana naklettiğine göre, Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: "Eğer bir adam, bir köledeki hissesini azat ederse ve kendisi için adil olarak takdir edilen kölenin bedelinin tamamını karşılamaya yetecek kadar parası varsa, ortaklarını satın almalıdır ki köle tamamen azad olsun. Eğer parası yoksa, onu kısmen azad eder.

Muhammed b. Sirin (r.a.)'dan rivayete göre, Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem zamanında bir adam ölürken altı kölesini azad etti. Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem köleler arasında kura çekerek bu kölelerden üçte biri olan ikisinin azadını kabul etti. (Sadece İmam-! Malik'in Muvatla'ında geçmektedir.) * Malik der ki: "Bu adamın kölelerden başka malı yoktu

Malik bana Rabia ibn Ebî Abd ar-Rahman'dan, Eban ibn Osman'ın emirliği zamanında bir adamın bütün kölelerini azat ettiğini ve onlardan başka malı olmadığını söyledi. Eban ibn Osman kölelerin sorumluluğunu üstlendi ve köleler üç gruba ayrıldı. Daha sonra hangi grubun ölü adamın okunu çektiğinin özgür olacağı esasına göre kura çekti. Ok üçte birine düştü ve üçte biri serbest kaldı

Malik bana İbn Şihab'ın şöyle dediğini işittiğini anlattı: "Sünnetin emsali şudur ki, bir köle azad edildiğinde malı da ona tabi olur." Malik şöyle dedi: "Kölenin azat edildiğinde malının kendisine tabi olduğunu gösteren şey, hürriyeti için mukatab yazıldığında, kendisi şart koşmasa bile malının kendisine uymasıdır. Çünkü kitaba bağı, tamamlandığında vela' bağıdır. Köle ve mukatabın malı, sahip oldukları çocuklarınki gibi muamele edilmez. Çocukları, kendi köleleri gibi değil, sadece kendi köleleri gibi muamele görür. Çünkü hiçbir ihtilafın bulunmadığı sünnet şudur: Bir köle azat edildiğinde malı ona tabi olur, çocukları ona uymaz, bir mukatap onun özgürlüğü için sözleşme yazdığında malı ona tabi olur, çocukları da ona uymaz." Malik, "Bunu açıkça ortaya koyan şey şu ki, bir köle veya mukatap iflas ettiğinde malları alınır, ancak çocuklarının anneleri ve çocukları, onların malı olmadığı için alınmaz." Malik şöyle dedi: "Bunu açıkça ortaya koyan bir şey de şudur ki, bir köle satıldığında ve onu satın alan kişi, malının kapsamını şart koşarsa, çocukları da onun malına dahil edilmez." Malik dedi ki: "Açık olan bir şey de şudur ki, bir köle bir kimseye zarar verdiğinde kendisi ve malı alınır, çocukları da alınmaz.

Abdullah b. Ömer (r.al'den rivayete göre, Ömer b. Hattab şöyle demiştir: "Bir cariye efendisinden çocuk doğurursa efendisi onu satamaz. Bağışlayamaz ve miras olarak bırakamaz. Ondan faydalanır, efendi ölünce cariye hür olmuş olur." (Sadece İmam-ı Malik'in Muvatta'ında geçmektedir)

Malik bana, efendisi tarafından kızgın demirle dövülen Ömer ibn el-Hattab'a bir cariyenin geldiğini ve onu serbest bıraktığını duyduğunu anlattı. Malik şöyle dedi: "Bizim aramızda umumi olarak uzlaşılan görüş şudur ki, bir kimsenin malvarlığını aşan borcu varken azat edilmesi caiz değildir. Erkek çocuk buluğ çağına gelinceye kadar serbest bırakılamaz. İşleri idare edilen genç, buluğ çağına ulaşsa dahi, malını idare edinceye kadar malı üzerinde serbest bırakılamaz.

Ömer b. Hakem (r.a)'den rivayete göre, şöyle demiştir: "Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem'e geldim ve şöyle dedim: "Ey Allah'ın Rasulü, cariyem koyunlar güderdi. Yanıma geldiğinde koyunlardan biri kaybolmuştu, bu koyunu cariyeme sormuştum. O da kurt yedi dedi. Koyunu kurdun yemesine üzüldüm. Bende ademoğluyum, onun yüzüne tokat vurdum. Benim sadece bir cariyem var; onu azad edecek miyim? Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem de cariyeme: "Allah nerededir?" dedi. O da: "Göktedir" dedi. Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem: "Ben kimim" dedi. Cariye de: "Sen Allah'ın Rasulüsün" dedi. Bunun üzerine Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem: "Onu azad et" buyurdu. (Sadece İmam-ı Malik'in Muvatta'mda geçmektedir)

Ubeydullah b. Abdullah b. Utbe b. Mes'ud (r.a)'dan rivayete göre, ensardan bir adam siyah cariyesini Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem'e getirerek şöyle dedi: "Ey Allah'ın Rasulü! Benim bir mu'min cariyem var. Eğer bu cariyenin imanlı olduğu kanaatindeysen onu azad edeceğim." Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem cariyeme: "Allah'dan başka ilah olmadığına şahitlik ediyor musun?" diye sordu. O da: "Evet" dedi. Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem: "Muhammed'in Allah'ın Rasulü olduğuna şahitlik ediyor musun?" diye sordu. O da: "Evet" dedi. Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem: "Öldükten sonra dirilmeye inanıyor musun?" diye sordu. O da: "Evet" diye cevap verdi. Bunun üzerine Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem: "Onu azad et" buyurdu. (Sadece İmam-! Malik'in Muvatta'mda geçmektedir)

Makburiy (r.a.)'den rivayete göre, şöyle demiştir: "Ebu Hureyre'ye, bir köle: Azad etmesi gereken bir adam zina neticesi doğan bir çocuğu azad etse caiz olur mu?" diye sordu. Ebu Hureyre'de: "Evet caiz olur" dedi. (Sadece İmam-! Malik'in Muvatta'mda geçmektedir)

Malik (r.a.l'e ulaşan bilgilere göre ensardan Fedale b. Ubeyd Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in ashabındandı. Ona bir köle: "Azad etmesi gereken bir şahıs zinadan doğan çocuğu azad etse caiz midir?" diye sordu. O da: "Evet" diye cevap verdi. (Sadece İmam-! Malik'in Muvatta'mda geçmektedir)

Malik bana, Abdullah ibn Ömer'e, bir köle azat etme farzının yerine getirilmesinde kullanılmak üzere bir kölenin satın alınıp alınamayacağı sorulduğunda "Hayır" dediğini işittiğini anlattı. Malik şöyle dedi: "Köle azat etme farzı hakkında duyduklarımın en iyisi budur. Bir köleyi, bir farz nedeniyle azat etmesi gereken kimse, onu azat etmesi şartıyla satın almamalıdır. Çünkü bunu yaparsa satın aldığı şey tam anlamıyla köle değildir. Çünkü azat etme şartıyla onun fiyatını düşürmüştür." Malik şöyle devam etti: "Fakat bir kimsenin, bir kimseyi azat etmek için açıkça satın almasında bir sakınca yoktur." Malik şöyle dedi: "Köle azat etme farzı hakkında duyduğum en iyi şey, bir Hıristiyanı veya bir Yahudiyi bu farzı yerine getirmek için azat etmenin caiz olmadığı ve hiç kimsenin bir muketab veya bir mudebber veya bir ümm veled veya bir kaç yıl sonra azat edilen bir köle veya bir körü azad etmemesidir. Bir Hıristiyanı, bir Yahudiyi veya Mecusiyi gönüllü olarak azat etmede bir sakınca yoktur. Çünkü Allah Tebarek ve Teala şöyle buyurmuştur: O'nun Kitabı, 'Ya sonra bir iyilik olarak, ya da fidye olarak' (Sure 47, ayet 4) İyilik, serbest bırakmaktır." Malik şöyle dedi: "Allah'ın kitabında belirttiği köle azadının farzlarına gelince, onlar için ancak mü'min bir köle azat edilir." Malik, "Keffara için fakirleri doyurmakta da böyledir. Sadece Müslümanları doyurmalı, İslam dininin dışında kimseyi doyurmamalı" dedi.

Abdurrahman b. ebı Amre el EnsarI (r.a}'den rivayete göre, şöyle demiştir: "Annem bir vasiyet etmek istedi ve bu işi sabaha bıraktı. Sabah olmadan da öldü. Köle azad etmeye niyetlenmişti. Abdurrahman dedi ki: Kasım b. Muhammed'e şöyle dedim: "Annemin yerine köle azad etsem ona faydası olur mu?" Kasım dedi ki: "Sa'd b. Ubade Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem'e şöyle demiştir: "Annem öldü, onun adına köle azad etmenin ona faydası olur mu?" diye sordu. Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem de: "Evet" diye cevap verdi." (Sadece İmam-ı Malik'in Muvatla'ında geçmektedir)

Yahya b. Said (r.a)'den rivayete göre, şöyle demiştir: "Abdurrahman b. ebı Bekir'in oğlu uykudayken öldü. Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in hanımı Aişe (r.anha) onun adına bir çok köle azad etti." (Sadece İmam-! Malik'in Muvatta'ında geçmektedir.) * Malik der ki: "Bu konuda duyduğum un en güzeli buduL

Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in hanımı Aişe (Lanha)'den rivayete göre, Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem'a: "Hangi köleyi azad etmek faziletlidir?" diye soruldu. Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem da: "En pahalısı ve sahibinin yanında en kıymetli olanı" diye cevap verdi. Diğer tahric: Buhari, Itk; Müslim, İman

Abdullah b. Ömer (r.a.)'den rivayete göre, bizzat kendisi zinadan olan çocuğu annesiyle birlikte azad etti. (Sadece İmam-! Malik'in Muvatta'ında geçmektedir)

Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in hanımlarından Aişe (r.anha)'den rivayete göre, şöyle demiştir: "Berire adlı cariye Aişe'ye gelerek şöyle dedi: "Ben efendimle mükatebe anlaşması yaptım. Her sene bir ukiyye vermek üzere toplam dokuz ukiyye vereceğim. Bana yardım et. Bunun üzerine Aişe şöyle dedi: "Vela hakkın bana ait olmak şartıyla efendilerin senin yerine benim peşin olarak vermeme razı olurlarsa sana para verir ve seni azad ederim. Bunun üzerine Berire efendilerinin yanına gitti. Onların yanından gelince bana şöyle dedi: "RasuluIlah Sallallahu Aleyhi ve Sellem da benim yanımda oturuyordu ve şöyle dedi: "Bana söylediğini efendilerime anlattım. Velanın sana ait olmasını kabul etmediler. RasuluIlah Sallallahu Aleyhi ve Sellem konuşmamızı duydu ve meseleyi sordu. Bende ona anlattım. Bunun üzerine Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurdu: "O cariyeyi satın al ve velasının sana aid olmasını şart koş. Çünkü vela azad eden kimseye aittir." Aişe aynen yaptı, sonra RasuluIlah Sallallahu Aleyhi ve Sellem cemaat içinde ayağa kalkarak hamdü sena etti ve şöyle buyurdu: "Ne oluyor bu insanlara Allah'ın Kitabı'nda olmayan her şart yüz tane de olsa hükümsüzdür. Allah'ın koyduğu hüküm daha layıktır ve en güvenilen şart Allah'ın koyduğu şarttır. Vela hakkı sadece azad edene aittir." Diğer tahric: Buhari, Buyu'; Müslim, ltk

Abdullah İbn-i Ömer (r.a)'den rivayete göre, mu'minlerin annesi Aişe bir cariye satın alıp azad etmek istedi. Cariyenin efendileri şöyle dediler: "Vela hakkı bize ait olmak üzere satabiliriz. Aişe durumu RasuluIlah Sallallahu Aleyhi ve Sellem'a anlattı. O da şöyle buyurdu: "Bu şart koşmak vela hakkının sana ait olmasına engelolmaz; çünkü vela hakkı azad edene aittir." Diğer tahric: Buhari, Buyu'; Müslim, ltk

Amre binti Abdurrahman (r.a)'dan rivayete göre, Berire mu'minlerin annesi Aişe'ye yardım istemeye geldi. Aişe de ona şöyle dedi: "Eğer efendilerin bedelini bir defada verip seni azad etmemi kabul ederlerse seni azad edeyim." Berire durumu efendilerine anlattı. Onlarda şöyle dediler: "Vela hakkın bize ait olmazsa kabul etmeyiz." * Yahya dedi ki: "Hadisi rivayet eden Amre şöyle aktardı: "Sanıyorum ki Aişe bu meseleyi RasuluIlah Sallallahu Aleyhi ve Sellem'a anlattı. RasuluIlah Sallallahu Aleyhi ve Sellem de şöyle buyurdu: "Onu satın al ve azad et; çünkü vela hakkı azad edene aittir." Diğer tahric: Buhaıi, Mukateb

Abdullah b. Ömer (r.a)'den rivayete göre, Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem vela hakkını satmayı ve bağışlamayı yasakladı. Diğer tahric: Buhari, Itk; Müs!im, Itk

Rebia b. Abdurrahman {r.a)'dan rivayete göre, Zübeyr b. Awam bir köle satın alarak azad etti. Bu kölenin de hür bir kadından olma erkek çocukları vardı. Zübeyr köleyi azad edince: "Çocukların vela hakkı bana aittir" dedi. Çocukların annesini daha önce azad eden efendiler: "Hayır onların hakkı bize aittir" dediler. Bunun üzerine Osman b. Affan'a götürdüler. Osman'da çocukların vela hakkının Zübeyr' e ait olduğuna hükmetti." (Sadece İmam-ı Malik'in Muvatta'ında geçmektedir)

Malik bana, Said ibn el-Müseyyeb'e, bir kölenin hür bir kadından sahip olduğu çocukların vela'sının kime ait olduğunun sorulduğunu duyduğunu anlattı. Said şöyle dedi: "Babaları ölürse ve azad edilmemiş bir köle ise, onların vela'ları annelerinin mevâlisine aittir." Malik şöyle dedi: "Bu, lian ile boşanan mevle kadının çocuğu gibidir; çocuk annesinin mevâlisine bağlanır ve onlar onun mevâlisidir. Ölürse ona mirasçı olurlar. Eğer suç işlerse kan bedelini öderler. Babası onu kabul ederse ona akrabalık verilir ve vela'sı babasının mevâlisine gider. Onlar onun mirasçılarıdır, onlar öderler. kan parası ve babası da had cezasına çarptırılır." Malik şöyle dedi: "Lian ile boşanan hür kadında da durum böyledir. Eğer lian ile lanet eden kocası, çocuğunu kabul etmezse, çocuk da aynı şekilde muamele görür, ancak annesi ve kardeşlerinin annesinden kalan mirası, babasına akrabalık verilmediği sürece tüm Müslümanlara kalır. Lian çocuğu, babası onu kabul edinceye kadar annesinin mevâlisinin himayesine bağlanır. nesep ve babalık bağı yoktur, eğer soyu kesinleşirse babalık bağına geçer." Malik şöyle dedi: "Kölenin babası hür iken, hür bir kadından olan bir köle çocuğu hakkında aramızda ictihad edilen görüş, dedenin (kölenin babasının), oğlunun hür çocuklarının vela'sını hür bir kadından almasıdır. Babaları köle olduğu sürece miraslarını ona bırakırlar. Eğer baba hür olursa, velâ' mevâlisine döner. Eğer o, Ölürse ve hâlâ köle ise, miras ve vela' dedeye kalır. Kölenin iki hür oğlu varsa ve bunlardan biri baba henüz köleyken ölürse, babanın babası olan dede veraset ve mirası alır." Malik, bir cariyenin hamileyken azat edilmesinden, kocasının da köle olmasından ve kocasının o doğmadan önce veya doğum yaptıktan sonra azat olmasından söz etti. Şöyle dedi: "Kölelik, anne doğmadan önce çocuğa dokunduğu için, onun rahmindeki velâ, anneyi azad eden kimseye gider. ücretsiz. Annesinin azat edildikten sonra hamile kaldığı çocuk gibi muamele edilmez, çünkü böyle bir çocuğun vela'sı, azad edildiğinde babası tarafından cezbedilir." Malik, bir köle, bir köleyi azat etmek için efendisinden izin isterse ve efendisi de izin verirse, azad edilen kölenin vela'sı, efendisinin efendisine gider ve kendisi azat edilse bile, vela'sı, onu azat eden efendiye geri dönmez, dedi.

Abdurrahman b. Haris b. Hişam (r.a)'ın babasından naklettiğine göre Asi' b. Hişam öldü ve geride üç oğlunu bıraktı. Bunların ikisi anne baba bir diğeri baba bir kardeşti. Anne baba bir kardeşlerden biri öldü ve geride mal ve azad edilmiş köleler bıraktı. Anne baba bir kardeşi bu mala ve azad edilmiş kölelerin vela hakkına varis oldu. Sonra bu çocuk öldü, geride bir oğlu, bir baba ve bir kardeşini bıraktı. Oğlu şöyle dedi: "Babamın hissesine düşen mal ve azad edilmiş kölelerin vela hakkı benim hisseme düşmüştür." Kardeşi de: "Hayır öyle değil, senin hissene sadece mal düşmüştür. Azadlı kölelerin vela hakkı sana düşmemiştir. Kardeşim bugün ölseydi ben ona varis olamaz mıydım? Kendi aralarında anlaşamayınca Osman b. Affan'ın huzurunda mahkeme oldular. O da azadlı kölelerin velasının kardeşine düştüğüne karar verdi." (Sadece İmam-ı Maıik'in Muvatla'ında geçmektedir)

Abdullah b. ebi Bekir b. Hazm (r.a)'ın haber verdiğine göre, babası Eban b. Osman'ın yanında otururken Cüheyne kabilesinden bir grup insanla Haris b. Hazreç oğullarından bir grup insan mahkeme oldular. Cüheyneli bir kadın Haris b. Hazreçoğullarından İbrahim b. Küleyb adlı bir adamla evli idi ve kadın ölmüş geride mal ve azad edilmiş köleler bırakmış ve bu kadına oğul ile kocası varis olmuşlardı. Bu çocuk ölünce varisler şöyle dediler: "Bu çocuğa annesinden düşmüş olan kölelerin ve la hakkı bizimdir. Cüheyne kabilesinden olanlar ise o azadlı köleler bizim kızımızındır. çocuğu ölünce onların velası bizim olur. Onlara biz varis oluruz." Eban ise azadlı kölelerin velasımn Cüheyne kabilesinden olanlara ait olduğuna karar verdi. (Sadece İmam-ı Malik'in Muvatla'ında geçmektedir)

Malik (r.a)'den aktarıldığma göre, Said b. Müseyyeb şöyle demiştir: "Bir adam ölür, geride üç oğlunu ve azad etmiş olduğu kölelerin vela hakkını bırakır. Sonra oğullarından ikisi ölür geride çocuklarım bırakır. Bu üç çocuktan hayatta kalan azadlı kölelerin vela hakkına var is olur. O ölünce de kendi çocukları ile kardeşinin çocukları vela hakkına varis olurlar." (Sadece İmam-ı Malik'in Muvatla'ında geçmektediL)

Malik bana, İbn Şihab'a azat edilen bir köle hakkında sorular sorduğunu anlattı. "Vela'sını dilediğine verir. Eğer ölürse ve vela'sını kimseye vermemişse, mirası Müslümanlara kalır ve kan parası da onlar tarafından ödenir." Malik dedi ki: "Serbest bırakılan bir köle hakkında duyulan en iyi şey, kimsenin vela'sını almaması, mirasının Müslümanlara kalması ve onların kan parasını ödemeleridir." Malik, bir Yahudi veya Hıristiyanın kölesi Müslüman olduğunda ve satılmadan önce azad edildiğinde, azad edilen kölenin vela'sının Müslümanlara gittiğini söyledi. Yahudi veya Hıristiyan sonradan Müslüman olursa, vela ona dönmezdi. "Fakat bir Yahudi veya Hıristiyan bir köleyi kendi dininden azat ederse ve sonra azad edilen kişi, onu azad eden Yahudi veya Hıristiyan Müslüman olmadan önce Müslüman olursa ve sonra onu azad eden de Müslüman olursa, vela'sı ona geri döner, çünkü onu azat ettiği gün vela'sı kendisine sabit olmuştur." Azat edilen mevla, kendisini serbest bırakan Müslüman olmadan önce Müslüman olduğunda, azat edilen kişi, azat edildiğinde zaten Müslüman ise, Hıristiyan veya Yahudi'nin Müslüman çocukları, Müslüman bir kölenin vela'sından hiçbir şeye sahip değildi, çünkü Müslüman bir kölenin vela'sı, Müslümanlar topluluğuna gidiyordu.