Yahya b. Said'e rivayet edildiğine göre Ebu Süfyan oğlu Mu-aviye, Zeyd b. Sabit'e mektup yazarak dedenin mirasdaki payını sordu. Zeyd b. Sabit de ona şöyle cevap yazdı: «Bana yazdığın mektupta benden dedenin mirasını soruyor­sun. En doğrusunu Allah bilir. Bu mesele, Halifelere kadar hakkında hüküm verilmemiş bir meseledir. Senden önce iki halifenin yanında bulundum. Onlar bir erkek kardeşle bulunursa dedeye terekenin yarısını, iki erkek kardeşle bulunursa üçte birini veriyorlardı. Kardeşler daha fazla olurlarsa, dedenin üçte bir hissesi­ni azaltmıyorlardı.»

Züeyb oğlu Kabîsa'dan şöyle rivayet edildi: Ömer b. el-Hattab, dedeye bugün müslümanlarm vermekte olduğu hisseyi verirdi

Yahya, bana Malik'ten, Süleyman ibn Yesar'ın şöyle dediğini işittiğini anlattı: "Ömer ibn el-Hattab, Osman ibn Affan ve Zeyd ibn Sabit, dedeye öz kardeşlerle birlikte üçte bir verdi." Malik şöyle dedi: "Aramızda genel olarak işlerin yapılmasında uzlaşılan ve şehrimizdeki ilim ehlinin yaptıklarını gördüğüm şey, baba tarafından dedenin babadan hiçbir şey miras almamasıdır. Kendisine, oğlu ve bir oğul vasıtasıyla torunu ile birlikte altıda biri sabit hisse olarak verilir. Bunun dışında ölenin anası veya halası kalmadığı takdirde, kimin sabit payı varsa ondan başlanır ve onlara da payları verilir. Malın altıda biri kalırsa, dedeye altıda biri sabit hisse olarak verilir." Malik şöyle dedi: "Bir kimse, dedesi ve öz kardeşleriyle belirli bir hisseyi paylaştığında, o kimseyle, sabit hisseli hisseleri paylaşan kişiyle başlar. Kendilerine payları veriliyor. Bundan sonra geriye kalanlar dedeye ve öz kardeşlere aittir. Sonra dedenin payına düşen iki alternatiften hangisinin daha avantajlı olduğu görülüyor. Ya üçte biri kendisine ve kardeşlerine tahsis edilir ve kardeşlerden biri gibi pay alır, ya da sermayenin tamamından altıda birini alır. Dede için en hayırlı pay ona verilir. Bundan sonra kalanlar öz kardeşlere gider. Belirli bir durum dışında erkek, iki dişinin payını alır. Bu durumdaki bölünme öncekinden farklıdır. Bu durum, bir kadının ölmesi ve geride kocasını, annesini, kız kardeşini ve büyükbabasını bırakması durumudur. Kocası yarısını, annesi üçte birini, dedesi altıda birini, öz kız kardeşi de yarısını alır. dedenin altıdası ile kız kardeşin yarısı birleştirilerek üçe bölünür. Erkek iki kadının payını alır. Dolayısıyla dedenin üçte ikisi, kız kardeşin de üçte biri vardır." Malik şöyle konuştu: "Kendilerinde öz kardeş bulunmadığı halde, babanın dedeyle birlikte yaptığı üvey kardeşlerin mirası, öz kardeşlerin mirası gibidir (aynı durumda). Erkekler erkekleriyle aynıdır, kadınlar da dişileriyle aynıdır. Babanın hem öz kardeşleri hem de üvey kardeşleri varsa, büyükbabanın mirasını sınırlamak için, yani büyükbabayla birlikte yalnızca bir öz kardeş varsa, öz kardeşler, babanın üvey kardeşlerinin sayısını kendi sayılarına dahil eder. Sabit hisselerin dağıtımından sonra kalan mirası aralarında eşit olarak paylaşacaklardı. Eğer babanın iki üvey kardeşi de varsa, onların sayısı da toplamın bölünmesine eklenir ve bu miktar dörde bölünür. Dörtte biri büyükbabaya, dörtte üçü ise baba tarafından teknik olarak üvey kardeşlere tahsis edilen hisseleri ilhak eden öz kardeşlere gidiyor. Bunlara annenin üvey kardeşlerinin sayısı dahil değildir, çünkü eğer babadan sadece üvey kardeşler olsaydı, dededen miras alamayacaklardı ve sermayenin tamamı büyükbabaya ait olacaktı ve dolayısıyla kardeşler dedenin payından sonra hiçbir şey alamayacaklardı. "Baba tarafından üvey kardeşlerden daha fazlası öz kardeşlere aittir ve öz kardeşler bir kız kardeşten oluşmadıkça baba tarafından üvey kardeşler yanlarında hiçbir şey almazlar. Bir öz kız kardeş varsa, büyükbabayı babasının üvey kardeşleriyle birlikte dahil eder. ne kadar çok olursa olsun bölünme. Kendisine ve babadan kalan üvey kardeşlerine kalanlar, toplam sermayenin yarısı olan hissesinin tamamını alana kadar onlara değil ona gider. Eğer kendisinin ve babanın üvey kardeşlerinin elde ettiği sermayenin yarısından fazlası fazlaysa, bu onlara gider. Erkeğin iki dişinin payı vardır. Geriye hiçbir şey kalmazsa hiçbir şey alamazlar

Züeyb oğlu Kabîsa (r.a.) der ki: Bir nine (ananın anası) alacağı mirası sormak amacıyla Ebu Bekir es-Sıddîk (r.a.)'a geldi. Ebu Bekir (r.a.) ona şöyle cevap verdi: «— Senin hakkında Allah'ın kitabında hiçbir hüküm bulun­mamaktadır. Resulullah'm sünnetinde de herhangi bir şey olup olmadığını bilmiyorum. Sen evine dön. Ben bu meseleyi müslü-manlara sorayım da, öyle sana cevap vereyim.» Ebu Bekir müslümanlara sorunca, Mugîre b. Şu'be ona şöyle dedi: «— Ben Resulullah (s.a.v.)'ın yanında bulundum, nineye altıda bir verdi.» Ebu Bekir: «—Yanında başkaları var mıydı?» diye sorunca Muhammed b. Mesleme el-Ensarî de kalkarak Muğire'ninkine benzer bir ko­nuşma yaptı. Bunun üzerine Ebu Bekir es-Sıddık da nineye bunu uyguladı. Sonra öbür nine (babanın annesi) mirasını sormak maksadiyle Hz.Ömer'e geldi. Bunun üzerine Ömer (r.a.) ona şöyle dedi: «— Senin hakkında Allah'ın kitabında bir hüküm bulunma­maktadır. Şimdiye kadar verilmiş olan hükümler içerisinde de se­nin meselen yok. Bana gelince ben feraize (miras paylarına) kendimden birşey ilave edecek değilim. Fakat bu miras, annenin annesine verilen şu altıda bir olması gerekir. Her ikiniz birlikte varis olduğunuzda, bu altıda bir hisseyi taksim edersiniz. Hanginiz yal­nız başına varis oluyorsa, bu altıda birin tamamını alır. Diğer tahric: Ebu Davud, Feraid; Tirmizî, Feraid; tbn Mace, Feraid

Kasım b. Muhammed der ki: iki nine mirasları konusunda Ebu Bekir es-Sıddîk'a baş vur­duklarında, Ebu Bekir altıda bir hisseyi annenin annesine ver­mek isteyince ensardan bir zat ona şöyle dedi: «— Dikkat et. Senin mirastan mahrum etmek istediğin nine ölmüş, miras bırakan sağ kalmış olsaydı nineye varis olacaktı.» Bu söz üzerine Hz. Ebu Bekir, altıda bir hisseyi iki nine ara­sında taksim etti

Yahya bana Malik'ten, Abdu Rabbih ibn Said'den rivayet etti ki, Ebu Bekir ibn Abd ar-Rahman ibn el-Harith ibn Hişam sadece iki büyükanneye (birlikte) sabit bir pay verdi. Malik, "Aramızda hiçbir anlaşmazlığın bulunmadığı ve şehrimizdeki ilim sahiplerinin yaptığını gördüğüm genel uzlaşı, anneannenin anneye hiçbir şey mirasçısı olmamasıdır. Bunun dışında ona altıda bir sabit hisse verilir. Babaanneye anne ve babadan başka bir şey miras kalmaz. Bunun dışında ona altıda bir sabit hisse verilir." Malik, "Anneanne ve anneannenin her ikisi de hayattaysa ve merhumun kendileri dışında bir babası veya annesi yoksa," diye konuştu. "Anne tarafından anneanne, ikisinden en yakını ise, o zaman babaannesinin yerine altıda biri olduğunu duydum. Eğer babaannesi daha yakınsa veya ölene göre aynı konumdaysa, altıncısı aralarında eşit olarak paylaştırılır." Malik şöyle dedi: "Bu ikisi dışında hiçbir kadın akrabanın mirası yoktur, çünkü Resûlullah (s.a.v.)'in büyükanneye miras verdiğini duydum. Daha sonra Ebu Bekir, Rasûlullah (s.a.v.)'den güvenilir bir kişi akraba olarak, büyükanneyi mirasçı yapıp ona bir pay verene kadar bunu sordu. Başka bir büyükanne Ömer ibn el-Hattab'a geldi ve o da şöyle dedi: 'Ben sabit hisselere ekleyecek biri değilim. Eğer ikiniz bir aradasınız, ikinizden biri yalnız kalırsa onundur.' Malik dedi ki: "Bu ikisinden başkasını tanımıyoruz. Büyükanneler İslam'ın başlangıcından bu güne kadar varislerdir

Zeyd b. Eslem der ki: Ömer b. el-Hattab, Resulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem'e kelale'nin (mirasçısız ölenin) mirasım sordu. Resulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem de şöyle cevap verdi: «— Sana bu konuda, yazın indirilen Nisa suresinin son ayeti yeterlidir.» Diğer tahric: Müslim, Feraid

ibn Mirsa (r.a.) der ki: Ben, Ömer b. el-Hattab (r.a.)'ın yanında oturuyordum. Öğle namazını kılınca şöyle dedi: «— Ya Yerfa! Şu yazıyı getir.» Hz. Ömer, bu sözü hala hakkın­da yazmış olduğu yazı için söyledi: Biz de halanın mirası hakkında soru soruyor ve öğrenmek istiyorduk. Yerfa yazıyı Hz. Ömer'e getirince içinde su bulunan bir testi (veya bir bardak) istedi ve bu yazıyı bu suyla sildi, sonra şöyle dedi: «— Senin varis olmana Allah razı olsaydı varis olduğunu belirtirdi. Evet, Allah senin varis olmana razı olsaydı, hiç kuşku­suz varis olduğunu belirtirdi.»

Ebu Bekir b. Hazm der ki: Ömer b. el-Hattab: «Hala'nın durumu hayrete değer. Zira varis olmadığı halde kendisine varis olunuyor.» derdi

Usame b. Zeyd (r.a.) der ki: Resulullah (s.a.v.): «Müslüman kafire varis olamaz» buyurdu. Diğer tahric: Müslim, Feraid

Ali b. Ebî Talib, îbn Şihab'a şöyle haber verdi: Ebu Talib'e sadece Akıl ve Talib varis oldular. Ben varis olmadım. Hz. Ali (r.a.) şöyle dedi: «—Bundan dolayı Şı'b denilen evdeki hissemizi almadık.»

Muhammed b. el-Eş'as, Süleyman b. Yesar'a şöyle rivayet etti: Yahudi halam öldü. Ben de bu durumu Ömer b. el-Hattab'a anlatarak şöyle dedim: «— Ona kim varis olacak?» Hz. Ömer (r.a.) şöyle cevap verdi: «— Ona kendi dininden olanlar varis olur.» Sonra Osman b. Affan'a gelerek konuyu ona da sorunca, o da bana şöyle cevap verdi: «— Ömer b. Hattab'ın sana söylediğini unuttuğumu mu sanıyorsun? Ona kendi dininden olanlar varis olurlar.»

İsmail b. Ebî Hakem der ki: Ömer b. Abdülaziz'in azat ettiği bir hıristiyan öldü. Ömer b. Abdülaziz malını hazineye koymamı bana emretti

Yahya bana Malik'ten, Said ibn el-Müseyyeb'in şöyle dediğini işitmiş olan güvenilir bir kaynaktan rivayet etti: "Ömer ibn el-Hattab, Araplar arasında doğmuş olanlar hariç, Arap olmayanlardan kimseye miras bırakmayı reddetti." Malik şöyle dedi: "Hamile bir kadın, düşman topraklarından gelir ve Arap topraklarında doğurursa ve o da onun (Arap) çocuğuysa, o ölürse ona mirasçı olur, eğer o da ona mirasçı olur. Malik şöyle dedi: "Aramızda uzlaşılan ve üzerinde ihtilaf olmayan sünnet ve şehrimizdeki ilim ehlinin yaptıklarını gördüğüm şey, bir Müslümanın bir kafirden akrabalık, vela veya annelik yoluyla mirasçı olmaması ve onun (Müslüman) hiçbir (kafirin) mirasından gölgede kalmamasıdır. Malik şöyle dedi: "Aynı şekilde, baş mirasçı olduğu halde mirasından vazgeçen kimse, mirasından kimseyi gölgede bırakmaz."

Yahya bana Malik'ten, o da Rabia ibn Ebi Abd ar-Rahman'dan, o zamanın ilim ehlinden birden fazlasından şöyle haber verdi: Deve Günü, Sıffin Günü, Harra Günü ve Kudeyd Günü'nde öldürülenler birbirlerine mirasçı olmadılar. Arkadaşından önce öldürüldüğü bilinmeyen hiçbir kimse, arkadaşından bir şey miras almamıştı. Malik şöyle dedi: "Bu, hakkında ihtilaf olmayan ve şehrimizdeki ilim adamlarından hiçbirinin şüphe etmediği işlerin yapılma şeklidir. Hangisinin önce öldüğü bilinmeden boğulan veya başka bir şekilde öldürülen iki ortak mirasçının usulü aynıdır; ikisi de arkadaşından bir şey miras almaz. Mirasları, mirasçılarından geriye kalanlara kalır. Bunlar, hayatta olanlardan miras kalır." Malik şöyle dedi: "Şüphe varken kimse kimseden miras almamalı, ancak kesin bilgi ve şahitlik varken diğerinden miras almalıdır. Çünkü kişi ve babasının azad ettiği mevlası aynı anda ölebilir. Hür adamın oğulları, 'Babamız mevladan miras aldı' diyebilirler.' Mevla'nın ilk önce öldüğüne dair bilgisi veya şahitliği olmadan ona mirasçılık yapmamalıdırlar. Vela'sına en çok hak kazanan yaşayanlar ona mirasçı olur." Malik, "Bir başka örnek de iki öz kardeşin ölmesi. Birinin çocuğu var, diğerinin yok. Babalarından bir üvey erkek kardeşleri var. Hangisinin önce öldüğü bilinmiyor, dolayısıyla çocuğu olmayanın mirası baba tarafından üvey kardeşine kalıyor. Kardeşin çocuklarına hiçbir şey kalmıyor." Malik dedi ki: "Bir başka örnek de teyzenin ve erkek kardeşinin oğlunun veya erkek kardeşinin kızının vefat etmesidir. amcası. Bunlardan hangisinin önce öldüğü bilinmiyor. Amca, kardeşinin kızından, erkek kardeşin oğlu da halasından miras almaz.

İmam Malik'e şöyle rivayet edildi: Urve b. Zübeyr, anne ve babası mülaane yoluyla boşanmış çocuk ile zinadan doğma çocukların mirası hakkında şöyle derdi: Bu çocuklar öldüklerinde anneleri azatlı cariye idiyseler, an­neleri ile anne bir kardeşler, Yüce Allah'ın kitabında belirlediği haklarına varis olurlar. Geri kalan mala da, annesini azat eden efendileri varis olurlar. Şayet anneleri hürse anneleri haklarını, ana bir kardeşleri de haklarını alırlar. Geri kalan da müslümanla-rın (hazinenin) olur

İmam Malik der ki-.Bana Süleyman b. Yesar'dan da buna benzer bir rivayet yapıldı ve beldemizde (Medine'de) kendilerine yetiştiğini alimlerin uygulamaları da böyle idi